KLIMAAT

December 13, 2021

KLIMAAT

Klimaatneutraal, een slechte grap!

Onze uitstoot aan kooldioxide  en stikstof is niet veel meer dan 0,001‰ van wat wereldwijd aan deze ellende wordt geproduceerd.  Welke maatregel wij op postzegel Nederland ook nemen, het zal altijd een druppel op een gloeiende plaat blijven. Is eigenlijk wel eens onderzocht, interessante uitdaging voor onze nieuwe maxi-ster van (Hoger) Onderwijs, of onze plannen mondiaal wel enig effect sorteren? Toch trekt het, door zijn D66 gedomineerde,  kabinet miljarden uit in de hoop ons microklimaat te verbeteren, symboolpolitiek. Wedden dat het niet gaat lukken? Zogenaamde  internationale ‘afspraken’ – wie gaat zich daaraan tijdens een voortrazende pandemie werkelijk houden? – ten spijt. Zouden we wat het naleven van betreft niet minstens een uitgaven-voorbehoud moeten inbouwen.

Zet deze miljarden, deze rentedragende lening  – geld blijft niet gratis – op het conto van toekomstige generaties anders in, doe iets aan de woningnood, aan bezoldiging van zorgpersoneel, ventilatie van schoolgebouwen, bestrijding van tech-reuzen of serieus wetenschappelijk onderzoek. Zet zelfs in op kernenergie, maar koop die elders in de wereld in. Fukushima in de Lage Landen betekent dat wij hier de tent kunnen definitief sluiten. Zet een rem op goedkope energie voor datacenters,  moeten we überhaupt zoveel data willen verzamelen? En natuurlijk: leg alle energieverslindende vormen van reclame aan banden, een maatregel die bovendien veel arbeidskrachten vrijmaakt die wel nuttig kunnen  worden ingezet.

Nee, gooi geen geld over de balk, maar ga voor andere, ook kleinere maatregelen die wel effect sorteren. Soms zelfs direct. Breng de posterijen weer in Nederlandse handen zodat er niet door drie verschillende firma’s maar door één eigen PostNL-busje pakketten bezorgd (die komen dan ook vaker aan). Schaf flitsbezorging onmiddellijk af, had je maar moeten nadenken bij het rustig boodschappen doen. Keer een zodanige thuiswerkvergoeding uit dat medewerkers er op vooruit gaan en niet achteruit omdat zij een groter deel van hun reiskostenvergoeding mislopen. Maak alle stadsbussen elektrisch, ban scooters, ga voor een krachtig energienet en meer zonnepanelen. Scheelt allemaal flink wat uitstoot.

Ach, eigenlijk is er weinig tegen een beetje meer warmte in Nederland. Heeft als bijkomend voordeel dat er zomers minder internationaal wordt gereisd, het is hier immers zonnig genoeg.

Descartes of Darwin

Het verhaal gaat dat Descartes toen hij rond 1619 in het leger diende zich toch maar lag te vervelen in de loopgraven en daar na een drietal visioenen besloot zich aan de filosofie te wijden. Maar hoe doe je dat dan dacht hij. Waar te beginnen? Misschien vanwege het oorlogsgeweld, maar hij kwam tot de conclusie dat als hij zelf een eigen beginpunt voor het filosofisch denken wilde vinden, hij al wat er vóór hem gedacht was of beter nog alles wat er was, moest wegdenken. Of anders gezegd: hij moest overal aan twijfelen: ‘dubito, ‘ik twijfel’. Maar als je overal aan twijfelt, als je alles afbreekt, dan is er één ding waar je niet aan kunt twijfelen, namelijk aan dat twijfelen zelf. En dan moet er dus ook een subject zijn dat twijfelt: ‘dubito, ergo sum’. En een twijfelend subject is een denkend subject: ‘cogito, ergo sum’.

En zo is er in de ogen van Descartes een wereld (substantie) van het denken en een wereld van het zijn.

Maar laten we nu eens héél eerlijk zijn: daar toch is onze (Westerse) ellende begonnen. Daar werd de mens als enig denkend wezen[1] radicaal afgezet tegenover alles wat geen mens is. Een superieur wezen dat totaal anders is dan de natuur en daar in zijn essentie gewoon geen deel van uitmaakt. Dieren horen bij de natuur, mensen niet. Dieren zijn dom, mensen niet. Mensen zijn Verheven Boven Alles.

 

Een ander verhaal is dat van de Beagle, waarop Darwin twee eeuwen later (rond 1835) naar de Galapagos eilanden voer. Darwin hield zich minder bezig met de mens en bestudeerde juist de natuur in al haar facetten en details. Hij kwam door studie en onderzoek van dieren en planten tot de inmiddels algemeen bekende evolutietheorie op basis van natuurlijke selectie (‘survival of the fittest’): diersoorten ontwikkelen zich en de sterkste mutaties overleven[2]. Een nuchtere constatering, maar tegenovergesteld aan de vele uitleg die aan het Darwinisme wordt gegeven. Het is niet darwiniaans om te zeggen dat de giraf een lange nek heeft, zodat hij beter bij de hoge blaadjes kan komen. Nee, de giraffen met een lange nek bleken te overleven, terwijl de andere helaas afvielen. Het onderscheid is zeker relevant, want van toepassing op de mens: die heeft zijn hersens niet ontwikkeld om te overleven en (voeg ik toe) superieur aan de wereld te zijn. Nee, die hersens waren –door omstandigheden- het resultaat van mutaties bij apen die dankzij die mutaties en in tegenstelling tot hun soortgenoten overleefden. Het toeval speelt een grote rol.

En wat heeft dat nou met klimaat te maken? Het wordt tijd de gedachte dat de mens en de natuur van elkaar onderscheiden eenheden (substanties) zijn te verlaten. Die gedachte heeft de laatste eeuw te sterk postgevat. De mens is simpelweg onderdeel van de natuur en heeft helemaal geen speciaal plekje daarnaast (Descartes) of daarbinnen (als een aap die het allemaal beter weet).

Het Verlichtingsdenken waarin de Westerse mens dé mens is die dankzij zijn denkvermogen alles kan willen, bereiken en beheersen, maar daarmee ondertussen de aarde stevig heeft vervuild, valt in te ruilen tegen een denken dat de mens als toevallig onderdeel van de natuur ziet. Met enige bescheidenheid kan deze dan proberen de natuur, waarvan hij deel uitmaakt, te helpen bij het oplossen van de door hem veroorzaakte klimaatproblematiek. Zijn eigen gedrag zou daar uitgangspunt bij moeten zijn.

[1] Behalve God dan en dat geeft niet, want Diens Denken is voor ons toch volkomen onvatbaar.

[2] Coronaal maken we het tegenwoordig zelfs van dichtbij mee.

Klimaat

Wat is er gebeurd met het milieu? Je hoort er niet zoveel meer over. De brede maatschappelijke discussie -om die term maar weer eens op te poetsen- gaat nu vooral over klimaat en klimaatdoelen. We hebben het dan over de opwarming van de aarde, het smelten van poolkappen en gletsjers, de stijging van de zeespiegel, de reductie van CO2 en fijnstof in de lucht, het belang van niet-fossiele energie, woningisolatie, de productie van methaangas door koeien, het inkrimpen van de veestapel, en zo meer. Dat is allemaal heel belangijk en goed. En dus stellen we reductienormen vast, bouwen de boerenstand af, isoleren onze huizen, gaan electrisch rijden en schakelen over op groene energie.

Wat we nìet doen is: minder consumeren. Integendeel. Het energieverbruik stijgt met het jaar, want we willen meer auto’s, electrische fietsen, telefoontjes, computers, vriezers, ruimte in de digitale cloud, vakanties, woningen, handige apparaten en vooral: spullen, uit alle delen van de wereld, liefst aan huis gebracht in grote kartonnen dozen. En als gevolg van deze onbegrensde hebzucht komen er ieder jaar meer wegen, parkeergarages, distributiecentra, bedrijventerreinen, woonwijken en shopping malls. Ons landschap verdwijnt in  steeds sneller tempo onder asfalt, betonnen dozen en dekens van zonnepanelen. De lucht wordt afgegraasd door torenhoge windmolens en hoogbouw. Nederland krijgt een skyline, maar de vraag is of we daar erg  gelukkig van worden.

Ergens in de afgelopen jaren hebben we het besef ingeleverd dat ons landschap en onze natuurlijke leefomgeving de kern vormen van het milieu waarvoor we zeggen te willen zorgen. We zijn eraan gewend geraakt dat de kwaliteit van onze leefomgeving vloeibaar is geworden. Dat weidelandschappen in bedrijventerreinen veranderen, dat historische dorpskernen worden ingebakerd in hupsige nieuwbouwwijkjes, dat bossen veranderen in recreatieparken, we kijken er niet meer van op. Als groen de norm is, waarom zou je dan verlangen naar een bos als een enkele boom ook al voldoet?  Ruimte, stilte, uitzichten, het is allemaal niet meer van deze tijd – nostalgie voor generaties die hebben afgedaan.

Ergens in de afgelopen jaren hebben we het besef ingeleverd dat ons landschap en onze natuurlijke leefomgeving de kern vormen van het milieu waarvoor we zeggen te willen zorgen. We zijn eraan gewend geraakt dat de kwaliteit van onze leefomgeving vloeibaar is geworden. Dat weidelandschappen in bedrijventerreinen veranderen, dat historische dorpskernen worden ingebakerd in hupsige nieuwbouwwijkjes, dat bossen veranderen in recreatieparken, we kijken er niet meer van op. Als groen de norm is, waarom zou je dan verlangen naar een bos als een enkele boom ook al voldoet?  Ruimte, stilte, uitzichten, het is allemaal niet meer van deze tijd – nostalgie voor generaties die hebben afgedaan.

Het klimaat vraagt om windmolenparken, om hectares zonnepanelen, om files van electrische auto’s . En als we over tien jaar een moderne Atlantikwall van klimaatneutraal staal en beton zullen opwerpen tegen de stijging van de zeespiegel is dat om te voorkomen dat onze datacentres natte voeten krijgen.

Reageren? Dat kan: info@penpsupport.nl